Gebelik öncesi danışmanlık, çocuk sahibi olmayı planlayan çiftlerin gebelik oluşmadan önce sağlık durumlarının değerlendirilmesi ve gebeliği etkileyebilecek risklerin mümkün olduğunca erken belirlenmesi amacıyla yapılan hazırlık sürecidir. Bu görüşmelerde yalnızca gebelik ihtimali değil; anne adayının genel sağlık durumu, kullandığı ilaçlar, önceki gebelikleri, aşıları, beslenme düzeni, yaşam tarzı ve ailesel hastalık öyküsü birlikte ele alınır.
Gebeliğin ilk haftalarında bebeğin organ gelişiminin önemli bir bölümü, anne adayı henüz gebeliğini fark etmeden başlayabilir. Bu nedenle gebelik için hazırlıkların pozitif gebelik testinden sonra değil, mümkün olduğunca gebelik öncesinde yapılması önemlidir. CDC de gebelik planlayan kişilerin mevcut hastalıklarını, kullandıkları ilaçları, aşı durumlarını ve yaşam tarzlarını gebelikten önce hekimleriyle değerlendirmesini önermektedir.
Gebelik öncesi danışmanlığın amacı tamamen risksiz bir gebelik garanti etmek değildir. Amaç; önceden değiştirilebilecek riskleri belirlemek, gerekli tedavileri düzenlemek ve anne ile bebeğin sağlıklı bir gebelik süreci geçirme ihtimalini desteklemektir.
Gebelik düşünülmeye başlandığında kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla görüşmek uygun olabilir. Özellikle düzenli ilaç kullanan, kronik bir hastalığı bulunan, daha önce gebelik kaybı yaşayan veya ileri yaşta gebelik planlayan kadınlarda değerlendirmeye daha erken başlanması önem taşır.
Bazı hazırlıkların gebelikten haftalar veya aylar önce yapılması gerekebilir. Örneğin folik asit desteğinin gebelikten en az bir ay önce başlanması önerilir. Bazı canlı aşıların yapılması gerekiyorsa aşı sonrasında gebelik için belirli bir süre beklemek gerekebilir.
Bu nedenle gebelik planlanmaya başlandığında bir kontrol randevusu oluşturulması, son anda yapılacak hazırlıklardan daha kapsamlı bir değerlendirmeye olanak sağlar.
Gebelik öncesi görüşmede anne adayının genel sağlık ve jinekolojik öyküsü ayrıntılı olarak değerlendirilir. Gerektiğinde eş veya partnerin sağlık geçmişi de sürece dahil edilir.
Görüşmede şu konular ele alınabilir:
Değerlendirme sonucunda gebelik öncesinde yapılması gereken ek tetkikler veya tedavi değişiklikleri planlanabilir.
Her gebelik planlayan kadına aynı testlerin yapılması gerekmez. Laboratuvar ve görüntüleme tetkikleri kişinin yaşı, sağlık geçmişi ve muayene bulgularına göre belirlenir.
Gerekli görülmesi durumunda şu testlerden yararlanılabilir:
Testler standart bir paket şeklinde değil, kişisel riskler doğrultusunda istenmelidir. Amaç gereksiz tetkik yapmak değil, gebeliği etkileyebilecek önemli durumları önceden belirlemektir.
Folik asit, gebelik planlayan kadınlar için en önemli desteklerden biridir. Bebeğin beyin ve omuriliğinin geliştiği nöral tüp gebeliğin çok erken döneminde oluştuğu için folik asit desteğine gebelik öğrenildikten sonra başlanması bazı durumlarda geç kalınmasına neden olabilir.
Genel öneri, gebelik ihtimali bulunan kadınların günlük 400 mikrogram folik asit alması ve gebelik planlayan kişilerin desteğe gebelikten en az bir ay önce başlamasıdır. Folik asit, nöral tüp defektleri olarak adlandırılan ciddi beyin ve omurilik gelişim bozukluklarının riskini azaltmaya yardımcı olur.
Daha önce nöral tüp defekti bulunan bir gebelik yaşayan kadınlar, bazı epilepsi ilaçlarını kullananlar veya farklı yüksek risk durumları bulunan kişilerde daha yüksek doz gerekebilir. Bu nedenle doz kişiye özel belirlenmelidir.
Evet. Reçeteli ilaçların yanı sıra reçetesiz ağrı kesiciler, vitaminler, bitkisel ürünler ve besin takviyeleri de gebelik planlanırken değerlendirilmelidir.
Bazı ilaçların gebelik sırasında güvenle kullanılabilmesi mümkünken bazı ilaçların fetüs üzerinde olumsuz etkileri olabilir. Bu nedenle gebelik öncesinde kullanılan ilaçların listesi hekime bildirilmelidir.
Ancak kronik hastalığı olan kişinin ilacını gebelik planladığı için kendi kendine bırakması da riskli olabilir. Örneğin epilepsi, hipertansiyon, tiroit hastalığı veya psikiyatrik hastalıkların kontrolsüz kalması gebeliği olumsuz etkileyebilir.
Amaç gerekli ilaçları tamamen kesmek değil, gebelik için en güvenli ve etkili tedaviyi oluşturmaktır.
Diyabet, hipertansiyon, tiroit hastalıkları, epilepsi, astım, kalp hastalıkları ve otoimmün hastalıklar gebelik sırasında hem anne hem de bebeğin takibini etkileyebilir.
Bu nedenle gebelik planlanırken mevcut hastalıkların mümkün olduğunca iyi kontrol altında olması önemlidir.
Örneğin diyabeti bulunan bir kadında kan şekeri düzeylerinin gebelik öncesinde kontrol altına alınması, bazı gebelik komplikasyonlarının ve bebeğe ait gelişim sorunlarının riskini azaltabilir. Tiroit hastalıklarında ise kullanılan ilaçların dozu ve tiroit hormonlarının düzeyi gebelik öncesinde değerlendirilmelidir.
Gerekli durumlarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı; endokrinoloji, kardiyoloji, nöroloji veya diğer ilgili branşlarla birlikte takip planı oluşturabilir.
Evet. Aşı geçmişinin gebelik öncesinde gözden geçirilmesi önemlidir. Özellikle kızamık, kızamıkçık ve kabakulak gibi hastalıklara karşı bağışıklık durumu kontrol edilebilir.
MMR gibi bazı canlı aşılar gebelik sırasında uygulanmaz. Bu nedenle bağışıklığı olmayan kişilerin bu aşıları mümkünse gebelikten önce tamamlaması gerekir. CDC, MMR aşısından sonra mümkünse en az bir ay gebelikten kaçınılmasını önermektedir.
Suçiçeği bağışıklığı da gerekli durumlarda değerlendirilebilir. Gebelik sırasında uygulanması önerilen grip, boğmaca ve diğer bazı aşıların zamanlaması ise gebelik başladıktan sonra ayrıca planlanır.
Aşı programı kişinin yaşı, sağlık geçmişi, seyahat planları ve önceki aşıları doğrultusunda kişiselleştirilmelidir.
Gebelik planlamak tek başına smear veya HPV testi yapılması gerektiği anlamına gelmez. Ancak kişinin yaşına ve önceki tarama sonuçlarına göre rahim ağzı kanseri tarama zamanı gelmişse gebelik öncesi dönem bu kontrollerin tamamlanması için uygun bir fırsattır.
Anormal smear veya HPV sonucu bulunan kadınlarda gerekli kolposkopi veya takip işlemlerinin gebelikten önce tamamlanması bazı durumlarda süreci kolaylaştırabilir.
Düzenli taraması güncel olan kadınlarda ise yalnızca gebelik planlandığı için gereksiz tekrar test yapılmasına ihtiyaç olmayabilir.
Ailede bilinen genetik bir hastalık varsa, daha önce genetik hastalığı bulunan bir çocuk dünyaya gelmişse veya çiftlerin ailesinde tekrarlayan benzer sağlık sorunları bulunuyorsa gebelik öncesinde genetik danışmanlık önerilebilir.
Bazı toplumlarda daha sık görülen kalıtsal hastalıklar için taşıyıcılık taramaları da değerlendirilebilir.
Akraba evliliği, tekrarlayan gebelik kayıpları veya daha önce kromozomal problem saptanmış bir gebelik öyküsü bulunması durumunda da genetik danışmanlık gündeme gelebilir.
Genetik taşıyıcılık testlerinin amacı bir çiftin sağlıklı çocuk sahibi olamayacağını söylemek değil; mevcut riskleri belirlemek ve gebelik öncesinde çiftin seçenekleri hakkında bilgilendirilmesini sağlamaktır.
Hem düşük vücut ağırlığı hem de fazla kilo gebelik ve doğurganlık üzerinde etkili olabilir. Fazla kilo; gebelik şekeri, hipertansiyon, preeklampsi ve bazı doğum komplikasyonlarının riskini artırabilir. Çok düşük kilo ise adet düzensizliği ve yumurtlama problemleriyle ilişkili olabilir.
Gebelik öncesinde amaç hızlı kilo vermek değil, mümkün olduğunca sürdürülebilir ve sağlıklı bir vücut ağırlığına yaklaşmaktır.
Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve gerekiyorsa diyetisyen desteği gebelik hazırlığının bir parçası olabilir.
Kilo verme ilaçları veya GLP-1 grubu ilaçlar kullanılıyorsa gebelik planı öncesinde mutlaka reçeteyi düzenleyen hekim ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla görüşülmelidir.
Gebelik planlayan kişinin belirli bir “doğurganlık diyeti” uygulaması şart değildir. Amaç, yeterli protein, sebze, meyve, tam tahıllar, sağlıklı yağlar ve gerekli vitamin-mineralleri içeren dengeli bir beslenme düzeni oluşturmaktır.
Folattan zengin yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve çeşitli besinler beslenmenin önemli parçalarıdır. Bununla birlikte yalnızca besinlerle alınan folata güvenmek yerine önerilen folik asit desteğine devam edilmelidir.
Demir eksikliği veya B12 eksikliği gibi durumlar varsa gebelik öncesinde tedavi edilmesi uygun olabilir. Takviyeler laboratuvar sonuçları ve kişinin ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır.
Evet. Gebelik planlayan kadınların sigarayı bırakması ve alkolden kaçınması önerilir. Sigara hem kadın hem de erkek üreme sağlığını etkileyebilir ve gebelik sırasında çeşitli komplikasyonlarla ilişkilidir.
Gebelikte güvenli olduğu kanıtlanmış bir alkol miktarı bulunmadığından, gebelik planlanırken alkol kullanımının bırakılması en güvenli yaklaşımdır. CDC de gebelik planlayan kişilere sigara, alkol ve bazı maddelerin kullanımını bırakmalarını önermektedir.
Partnerin sigara kullanması da pasif maruziyet nedeniyle önem taşır. Bu nedenle gebelik hazırlığı mümkün olduğunca çiftin birlikte yürüttüğü bir süreç olarak değerlendirilmelidir.
Düzenli fiziksel aktivite, genel sağlık ve metabolik denge açısından gebelik hazırlığının önemli bir parçasıdır. Yürüyüş, yüzme, kuvvet egzersizleri ve kişinin kondisyonuna uygun diğer aktiviteler sürdürülebilir şekilde uygulanabilir.
Gebelik oluştuğunda egzersize devam edilip edilmeyeceği kişinin sağlık durumuna ve gebeliğin özelliklerine göre yeniden değerlendirilir.
Uzun süredir egzersiz yapmayan bir kişinin gebelik öncesinde aşırı yoğun bir programa başlaması yerine kademeli ve sürdürülebilir bir aktivite planı oluşturması daha uygundur.
Gebelik planlayan kişilerin düzenli diş hekimi kontrollerini tamamlaması faydalı olabilir. Diş eti hastalıkları veya tedavi edilmesi gereken diş problemleri varsa gebelik öncesinde müdahale edilmesi süreci kolaylaştırabilir.
Gebelik sırasında da gerekli diş tedavileri yapılabilir; gebelik, diş hekimine gitmeyi engelleyen bir durum değildir. Ancak elektif ve kapsamlı işlemlerin bir kısmını gebelik öncesinde tamamlamak daha konforlu olabilir.
Gebeliğe hazırlık yalnızca kadınla sınırlı değildir. Erkek partnerin sağlık ve yaşam tarzı da sperm kalitesini ve gebelik ihtimalini etkileyebilir.
Sigaranın bırakılması, aşırı alkol tüketiminden kaçınılması, sağlıklı vücut ağırlığının korunması ve kullanılan ilaçların değerlendirilmesi faydalı olabilir.
Anabolik steroidler ve dışarıdan kullanılan testosteron sperm üretimini ciddi şekilde baskılayabilir. Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin bu tür hormonları kullanması durumunda üroloji veya androloji değerlendirmesi gerekebilir.
Gebelik ihtimali yumurtlama döneminde en yüksektir. Düzenli adet gören kadınlarda yumurtlama genellikle bir sonraki adetten yaklaşık 14 gün önce gerçekleşir; ancak her kadında ve her ay aynı gün olmak zorunda değildir.
Yumurtlamadan önceki birkaç gün ile yumurtlama günü gebelik açısından en verimli dönemdir. Çiftlerin yalnızca tek bir güne odaklanması gerekmez. Düzenli olarak birkaç günde bir cinsel ilişki çoğu çift için yeterli olabilir.
Adetleri düzensiz olan kadınlarda yumurtlama zamanını tahmin etmek daha zor olabilir. Gerekli durumlarda ultrasonla folikül takibi veya farklı yumurtlama değerlendirme yöntemlerinden yararlanılabilir.
35 yaşından genç kadınlarda düzenli korunmasız ilişkiye rağmen 12 ay içerisinde gebelik oluşmadığında infertilite açısından değerlendirme önerilir. 35 yaş ve üzerindeki kadınlarda bu süre yaklaşık 6 aydır.
40 yaşın üzerinde veya adet düzensizliği, endometriozis, tüp problemi, düşük yumurtalık rezervi riski ya da bilinen erkek faktörü gibi durumlar varsa beklemeden değerlendirmeye başlanabilir.
Gebelik oluşmamasının yalnızca kadınla ilişkili olduğu düşünülmemelidir. Gerekli durumlarda kadın ve erkek partner aynı anda değerlendirilmelidir.
Kliniğimizde gebelik öncesi danışmanlık sürecinde anne adayının mevcut sağlık durumu, önceki gebelikleri, kullandığı ilaçlar, aşı geçmişi, beslenme alışkanlıkları ve yaşam tarzı ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Gerekli durumlarda jinekolojik muayene, ultrasonografi, kan ve idrar testleri, smear ve HPV taraması veya genetik değerlendirmeler planlanabilir. Mevcut kronik hastalıkların gebelik öncesinde mümkün olduğunca iyi kontrol altına alınması için ilgili uzmanlık alanlarıyla birlikte çalışma yapılabilir.
Folik asit ve gerekli diğer desteklerin başlanması, mevcut ilaçların gebeliğe uygunluğunun gözden geçirilmesi ve eksik aşıların tamamlanması konusunda kişiye özel bir hazırlık planı oluşturulur.
Amacımız yalnızca gebeliğin oluşmasını beklemek değil; anne adayının gebeliğe mümkün olduğunca sağlıklı ve bilinçli şekilde hazırlanmasını, değiştirilebilir risklerin önceden belirlenmesini ve gebeliğin ilk günlerinden itibaren güvenli bir takip süreci oluşturulmasını sağlamaktır.
Burada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Gebelik öncesi yapılacak tetkikler, kullanılacak vitamin ve ilaçlar kişinin sağlık durumu ve risk faktörlerine göre hekim tarafından belirlenmelidir.
Kliniğinde başta kadın hastalıkları ve doğum olmak üzere; gebelik takibi, jinekolojik muayene ve kadın sağlığına yönelik tanı, takip ve tedavi hizmetleri sunmaktadır.
