0232 616 53 53

Gebelik Takibi

Gebelik Takibi Nedir?

Gebelik takibi, gebeliğin başlangıcından doğuma kadar anne adayının ve bebeğin sağlık durumunun düzenli aralıklarla değerlendirilmesini kapsayan süreçtir. Bu süreç yalnızca ultrasonla bebeğin görüntülenmesinden ibaret değildir. Anne adayının genel sağlık durumu, tansiyonu, kilo değişimi, kan ve idrar tetkikleri, bebeğin gelişimi, plasentanın yerleşimi, amniyon sıvısı ve gebelik haftasına uygun taramalar birlikte değerlendirilir.

Düzenli gebelik kontrollerinin temel amacı, gebeliğin sağlıklı şekilde ilerlediğini izlemek ve ortaya çıkabilecek riskleri mümkün olduğunca erken belirlemektir. Gebelikte yapılacak testlerin ve kontrollerin sıklığı her anne adayı için aynı olmayabilir. Anne adayının yaşı, sağlık geçmişi, önceki gebelikleri, çoğul gebelik, kullanılan ilaçlar ve mevcut gebeliğin özellikleri takip planını değiştirebilir. Dünya Sağlık Örgütü, gebelik bakımının ilk 12 hafta içerisinde başlamasını ve gebelik boyunca düzenli sağlık kontrolleriyle devam etmesini önermektedir.

Gebelik Takibine Ne Zaman Başlanmalıdır?

Evde yapılan gebelik testinin pozitif çıkmasının ardından kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulabilir. Gebeliğin çok erken döneminde ultrasonografide gebelik kesesi henüz görülmeyebilir. Bu durumda son adet tarihi, gebelik testi sonuçları ve gerekli görülürse kandaki beta-hCG düzeyi birlikte değerlendirilerek kontrol zamanı planlanır.

İlk ultrason incelemesinde öncelikle gebeliğin rahim içerisinde yerleşip yerleşmediği değerlendirilir. Bu kontrol dış gebelik olasılığının araştırılması açısından önemlidir. Gebelik haftası ilerledikçe gebelik kesesi, yolk kesesi, embriyo ve kalp atımları sırasıyla görüntülenebilir.

İlk muayenede anne adayının son adet tarihi, adet düzeni, daha önceki gebelikleri, doğumları, düşük veya dış gebelik öyküsü, geçirdiği ameliyatlar, kronik hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve ailesel hastalık geçmişi değerlendirilir. Tahmini doğum tarihi son adet tarihine ve ultrason ölçümlerine göre hesaplanır.

İlk Gebelik Muayenesinde Neler Yapılır?

İlk muayene, gebeliğin genel takip planının oluşturulduğu önemli bir görüşmedir. Anne adayının mevcut hastalıkları, gebeliği etkileyebilecek riskleri ve kullandığı ilaçlar gözden geçirilir. Tansiyon, kilo ve gerekli görülen diğer fiziksel değerlendirmeler yapılabilir.

Gebeliğin erken döneminde istenebilecek tetkikler arasında şunlar bulunabilir:

Testlerin tamamının her gebede aynı şekilde yapılması gerekmez. Hangi tetkiklerin isteneceği anne adayının sağlık geçmişi, muayene bulguları ve gebeliğin özelliklerine göre belirlenir. İlk trimesterde kan grubu, Rh faktörü, kansızlık ve bazı enfeksiyonlara yönelik testler gebelik bakımının temel değerlendirmeleri arasında yer alır.

Gebelikte Kontroller Ne Sıklıkla Yapılır?

Gebelik kontrol sıklığı anne adayının ve bebeğin sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Düşük riskli ve sorunsuz ilerleyen gebeliklerde kontroller gebeliğin ilk dönemlerinde daha geniş aralıklarla yapılabilir. Doğum yaklaştıkça kontroller sıklaştırılabilir.

Yüksek tansiyon, diyabet, tiroit hastalığı, çoğul gebelik, gelişme geriliği, erken doğum riski, ileri anne yaşı veya önceki gebeliklerde komplikasyon öyküsü bulunması durumunda daha sık kontrol ve ek incelemeler gerekebilir.

Gebelik kontrollerinde genellikle anne adayının tansiyonu, kilo değişimi ve şikâyetleri değerlendirilir. Gebelik haftasına göre bebeğin kalp atımları, büyümesi, rahim yüksekliği, hareketleri ve duruşu kontrol edilir. Gerektiğinde ultrasonografi, kan testleri veya bebeğin iyilik hâlini değerlendiren farklı incelemeler uygulanabilir. Prenatal kontrollerin kapsamı ve sıklığı, gebelik haftası ile anne ve bebeğin risk durumuna göre düzenlenmelidir.

Gebelikte Ultrason Ne Amaçla Yapılır?

Ultrasonografi, gebelik takibinde bebeğin gelişiminin ve gebeliğe ait yapıların değerlendirilmesini sağlayan temel yöntemlerden biridir. Ultrason incelemesinde gebelik haftasına göre aşağıdaki özellikler değerlendirilebilir:

Ultrason kontrolünün sıklığı her gebelikte aynı değildir. Sorunsuz ilerleyen gebeliklerde belirli haftalarda yapılan temel ultrason incelemeleri yeterli olabilirken riskli gebeliklerde büyüme ve gelişimin daha yakından izlenmesi gerekebilir.

Ultrasonografi önemli bilgiler sağlasa da bebeğin tüm sağlık problemlerini kesin olarak gösterebilen bir yöntem değildir. Normal ultrason bulguları, doğumdan sonra herhangi bir sağlık sorunu görülmeyeceğinin garantisi olarak değerlendirilmemelidir.

İlk Trimester Tarama Testleri

Gebeliğin ilk üç aylık döneminde bebeğin kromozomal farklılıklar açısından taşıdığı riskin değerlendirilmesine yönelik tarama seçenekleri anne ve baba adayına anlatılır. Ense saydamlığı ölçümüyle birlikte yapılan ilk trimester taraması veya anne kanındaki hücre dışı fetal DNA’nın incelendiği NIPT gibi yöntemler değerlendirilebilir.

NIPT, anne kanında bulunan plasenta kaynaklı DNA parçalarının incelenmesine dayanan bir tarama testidir. Başta Down sendromu olmak üzere bazı kromozom farklılıkları açısından risk değerlendirmesi sağlar. Ancak NIPT kesin tanı testi değildir. Sonucun yüksek riskli çıkması, bebekte kesin olarak kromozomal farklılık bulunduğu anlamına gelmez. Bu durumda koryon villus örneklemesi veya amniyosentez gibi tanısal testlerin değerlendirilmesi gerekebilir.

Prenatal tarama ve tanı seçenekleri, anne adayının yaşından veya başlangıçtaki risk durumundan bağımsız olarak tüm gebelere açıklanmalıdır. Testlerin yapılması veya yapılmaması anne ve baba adayının bilgilendirildikten sonra vereceği karara bağlıdır.

Ayrıntılı Ultrason Ne Zaman Yapılır?

Bebeğin organlarının ve anatomik gelişiminin ayrıntılı şekilde değerlendirildiği ikinci trimester ultrasonu çoğunlukla gebeliğin 18–22. haftaları arasında planlanır. Halk arasında detaylı ultrason, ayrıntılı ultrason veya ikinci düzey ultrason olarak da adlandırılabilir.

Bu incelemede bebeğin beyin yapıları, yüzü, omurgası, kalbi, göğüs kafesi, karın içi organları, böbrekleri, mesanesi, kolları ve bacakları mümkün olduğunca ayrıntılı şekilde değerlendirilir. Plasentanın yerleşimi, rahim ağzı ve amniyon sıvısı da incelenebilir.

Ayrıntılı ultrason önemli bir tarama yöntemi olmakla birlikte bütün yapısal veya genetik problemleri kesin olarak dışlayamaz. Bebeğin pozisyonu, gebelik haftası, amniyon sıvısının miktarı ve anne adayının fiziksel özellikleri görüntü kalitesini etkileyebilir.

Gebelik Şekeri Taraması

Gebelik hormonlarının etkisiyle bazı anne adaylarında kan şekeri seviyeleri yükselebilir ve gestasyonel diyabet olarak adlandırılan gebelik şekeri gelişebilir. Bu durum çoğu zaman belirgin bir şikâyete neden olmadığı için yalnızca belirtilere bakılarak anlaşılmayabilir.

Gebelik şekeri değerlendirmesi çoğunlukla gebeliğin ikinci trimesterinde yapılır. Daha önce gebelik şekeri geçiren, fazla kilosu bulunan, ailesinde diyabet öyküsü olan veya kan şekeri açısından risk taşıyan anne adaylarında değerlendirme daha erken dönemde başlatılabilir.

Gebelik şekeri saptanması durumunda beslenme düzenlemesi, fiziksel aktivite önerileri, kan şekeri takibi ve gerekli durumlarda ilaç tedavisi planlanabilir. Amaç, anne adayının kan şekerini uygun aralıkta tutarak gebeliğe bağlı riskleri azaltmaktır.

Rh Uyuşmazlığı Nedir?

Anne adayının kan grubunun Rh negatif, baba adayının ise Rh pozitif olması durumunda kan uyuşmazlığı ihtimali gündeme gelebilir. Bu durum her gebelikte mutlaka problem yaşanacağı anlamına gelmez.

Anne adayının kan grubu ve antikor durumu gebeliğin erken döneminde değerlendirilir. Uygun hastalarda gebeliğin belirli haftalarında ve doğum sonrasında anti-D immünoglobulin uygulanması gerekebilir. Gebelik sırasında kanama, karın bölgesine darbe, düşük, dış gebelik veya girişimsel işlem yaşanması durumunda da ek değerlendirme yapılmalıdır.

Gebelikte Beslenme ve Vitamin Kullanımı

Gebelik döneminde amaç fazla miktarda yemek değil, anne ve bebeğin ihtiyaçlarını karşılayan dengeli bir beslenme düzeni oluşturmaktır. Protein kaynakları, sebze ve meyveler, tam tahıllar, süt ürünleri veya uygun alternatifleri beslenme planına dengeli biçimde eklenmelidir.

Folik asit, özellikle gebelik öncesinde ve gebeliğin erken döneminde bebeğin beyin ve omurilik gelişimi açısından önemlidir. Demir, D vitamini, B12 vitamini, iyot veya farklı desteklere duyulan ihtiyaç kişinin beslenme düzenine, laboratuvar sonuçlarına ve sağlık geçmişine göre değişebilir.

Gebelikte kullanılan her takviye güvenli kabul edilmemelidir. Bitkisel ürünler, yüksek doz vitaminler ve reçetesiz kullanılan ilaçlar da bebeği veya gebeliği etkileyebilir. Bu nedenle ilaç ve takviyeler doktor bilgisi dışında başlanmamalı veya bırakılmamalıdır.

Gebelikte Egzersiz Yapılabilir mi?

Herhangi bir engel bulunmayan gebeliklerde düzenli ve uygun yoğunlukta fiziksel aktivite anne adayının genel sağlık durumunu destekleyebilir. Yürüyüş, yüzme ve gebeliğe uygun egzersizler tercih edilebilir.

Egzersizin türü ve yoğunluğu anne adayının gebelik öncesindeki aktivite düzeyine, gebelik haftasına ve sağlık durumuna göre belirlenmelidir. Kanama, erken doğum riski, plasentaya ait bazı problemler, rahim ağzı yetersizliği veya doktor tarafından belirtilen farklı bir risk bulunması durumunda egzersiz planı değiştirilmelidir.

Düşme, karın bölgesine darbe veya aşırı ısınma riski taşıyan aktivitelerden kaçınılmalıdır. Egzersiz sırasında kanama, su gelmesi, düzenli ağrı, baş dönmesi, göğüs ağrısı veya nefes darlığı yaşanırsa aktivite bırakılarak sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Bebeğin Hareketleri Ne Zaman Takip Edilmelidir?

Bebeğin hareketlerinin hissedilmeye başlandığı hafta kişiden kişiye değişebilir. İlk gebeliklerde hareketler daha geç fark edilebilirken daha önce doğum yapmış kadınlar hareketleri daha erken tanıyabilir.

Gebeliğin ilerleyen haftalarında her bebeğin kendine özgü bir hareket düzeni oluşur. Burada önemli olan belirli ve herkese uyan sabit bir hareket sayısından çok, bebeğin alışılmış hareket düzenindeki değişikliktir.

Bebek hareketlerinde belirgin azalma, hareketlerin tamamen kaybolması veya anne adayını endişelendiren farklılık olması durumunda bir sonraki kontrol beklenmemelidir. Evde tatlı yemek, soğuk su içmek veya uzun süre hareket beklemek profesyonel değerlendirmenin yerine geçmez.

Gebelikte Hangi Belirtilerde Doktora Başvurulmalıdır?

Gebelikte görülen her şikâyet ciddi bir probleme işaret etmez. Ancak bazı belirtilerin gecikmeden değerlendirilmesi gerekir:

Bu belirtilerden biri ortaya çıktığında kontrol tarihini beklemek yerine kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla veya uygun sağlık kuruluşuyla iletişime geçilmelidir. Özellikle kanama, şiddetli ağrı, ani nefes darlığı, geçmeyen baş ağrısı ve bebek hareketlerinde azalma acil değerlendirme gerektirebilir.

Doğuma Hazırlık Süreci

Gebeliğin son döneminde bebeğin büyümesi, duruşu, plasentanın yerleşimi ve amniyon sıvısı değerlendirilir. Anne adayının tansiyonu, şikâyetleri ve doğuma ait belirtileri takip edilir. Gerekli görülen durumlarda bebeğin kalp atımlarını ve rahim kasılmalarını değerlendirmek amacıyla NST uygulanabilir.

Doğum şekli yalnızca anne adayının isteğine veya gebeliğin erken dönemindeki tek bir bulguya göre belirlenmez. Bebeğin duruşu, tahmini ağırlığı, plasentanın konumu, anne adayının sağlık durumu, önceki doğumları ve gebeliğin ilerleyen haftalarındaki bulgular birlikte değerlendirilir.

Doğum yaklaştıkça gerçek doğum belirtileri, hastaneye ne zaman başvurulması gerektiği, normal doğum ve sezaryen süreci, ağrı kontrolü, emzirme ve doğum sonrası dönem hakkında bilgilendirme yapılır.

Kliniğimizde Gebelik Takibi

Kliniğimizde gebelik takibi, anne adayının sağlık geçmişi ve gebeliğin özellikleri dikkate alınarak kişiye özel şekilde planlanmaktadır. İlk muayenede gebeliğin rahim içerisindeki yerleşimi, gebelik haftası ve genel gelişimi değerlendirilir; gerekli kan ve idrar tetkikleri planlanır.

Gebelik boyunca bebeğin büyümesi, kalp atımları, hareketleri, plasentanın yerleşimi ve amniyon sıvısı ultrasonografiyle takip edilir. Gebelik haftasına uygun tarama testleri, ayrıntılı ultrason, gebelik şekeri değerlendirmesi ve gerekli diğer incelemeler hakkında anne ve baba adayına bilgi verilir.

Kontroller sırasında yalnızca test sonuçları değil; anne adayının beslenmesi, kilo değişimi, kullandığı ilaçlar, fiziksel aktivitesi, uyku düzeni, günlük şikâyetleri ve doğuma ilişkin kaygıları da değerlendirilir. Riskli bir durum saptanması hâlinde kontrol aralıkları sıklaştırılabilir veya ilgili uzmanlık alanlarından destek alınabilir.

Amacımız, anne adayının kendisini güvende ve bilgilendirilmiş hissettiği; bebeğin gelişiminin bilimsel ve düzenli biçimde izlendiği sağlıklı bir gebelik süreci oluşturmaktır.

Burada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Gebelik takip programı, yapılacak testler ve kontrol aralıkları anne adayının sağlık durumu ile gebeliğin özelliklerine göre hekim tarafından belirlenmelidir.