0232 616 53 53

Sezaryen Doğum

Sezaryen Doğum Nedir?

Sezaryen doğum, bebeğin karın ve rahim duvarına yapılan cerrahi kesiler aracılığıyla dünyaya getirilmesidir. Vajinal doğumun anne veya bebek açısından uygun olmadığı, doğum sırasında risk geliştiği ya da gebeliğe ait belirli tıbbi durumların bulunduğu hâllerde uygulanabilir. Önceden planlanabileceği gibi doğum eylemi sırasında ortaya çıkan bir gereklilik nedeniyle acil olarak da gerçekleştirilebilir.

Sezaryen, gerekli durumlarda anne ve bebeğin sağlığını koruyan önemli bir doğum yöntemidir. Bununla birlikte büyük bir karın ameliyatı olduğu için yalnızca doğum biçimi olarak değil; anestezi, cerrahi işlem ve ameliyat sonrası iyileşme süreciyle birlikte değerlendirilmelidir. Doğum şeklinin belirlenmesinde temel amaç belirli bir yöntemi her koşulda uygulamak değil, anne ve bebek için en güvenli seçeneği belirlemektir. Dünya Sağlık Örgütü, tıbbi gereklilik bulunduğunda sezaryenin anne ve yenidoğan ölümlerini önleyebilen hayat kurtarıcı bir işlem olduğunu belirtmektedir.

Planlı ve Acil Sezaryen Arasındaki Fark Nedir?

Planlı sezaryen

Planlı sezaryen, gebelik takibi sırasında vajinal doğumun uygun olmayacağının düşünülmesi veya anne ve bebeğe ait belirli bir durumun bulunması nedeniyle doğum başlamadan önce tarih belirlenerek gerçekleştirilir.

Önceden planlanan sezaryende anne adayının muayeneleri ve gerekli tetkikleri tamamlanır, anestezi değerlendirmesi yapılır ve ameliyat öncesindeki hazırlıklar hakkında bilgi verilir. Anne veya bebeğe ait daha erken doğum gerektiren bir durum yoksa planlı sezaryen genellikle bebeğin akciğer gelişimi ve gebelik haftası dikkate alınarak zamanlanır. Tıbbi bir erken doğum gerekçesi bulunmayan isteğe bağlı sezaryenlerin 39. gebelik haftasından önce planlanmaması önerilmektedir.

Acil sezaryen

Acil sezaryen, doğum eylemi sırasında veya gebeliğin herhangi bir döneminde anne ya da bebeğin sağlığını etkileyebilecek beklenmeyen bir durum ortaya çıktığında gerçekleştirilir. Aciliyet derecesi her durumda aynı değildir. Bazı durumlarda ekip hazırlık için yeterli zamana sahipken bazı durumlarda bebeğin kısa süre içerisinde doğurtulması gerekebilir.

Acil sezaryen gerektirebilecek durumlar arasında bebeğin kalp atımlarında düzelmeyen değişiklikler, doğumun ilerlememesi, göbek kordonuyla ilgili problemler, plasentanın erken ayrılması veya yoğun kanama bulunabilir.

Acil sezaryen kararı verilmesi, anne adayının doğum sırasında başarısız olduğu anlamına gelmez. Doğum dinamik bir süreçtir ve başlangıçta vajinal doğum için uygun görülen bir gebelikte sonradan sezaryen gereksinimi gelişebilir.

Sezaryen Doğum Hangi Durumlarda Gerekebilir?

Sezaryen kararı gebelik haftasına, bebeğin durumuna, anne adayının sağlık geçmişine ve doğum eyleminin ilerleyişine göre verilir. Tek bir bulgu her zaman otomatik olarak sezaryen gerektirmeyebilir. Mevcut durumun anne ve bebek üzerindeki olası etkileri birlikte değerlendirilir.

Sezaryen doğum aşağıdaki durumlarda planlanabilir veya gerekli hâle gelebilir:

Sezaryen gerekliliği her hastada kişisel olarak değerlendirilmelidir. Bebeğin tahmini kilosu, önceki sezaryen öyküsü veya anne adayının yaşı tek başına her zaman kesin sezaryen nedeni değildir.

Bebeğin Makat Gelişi Sezaryen Gerektirir mi?

Makat geliş, bebeğin başı yerine kalçası veya ayakları doğum kanalına yakın olacak şekilde durmasıdır. Gebeliğin erken dönemlerinde makat geliş sık görülebilir ve bebek ilerleyen haftalarda kendiliğinden baş aşağı pozisyona dönebilir.

Doğuma yakın dönemde makat geliş devam ediyorsa bebeğin makat geliş tipi, tahmini ağırlığı, başının pozisyonu, gebelik haftası, anne adayının önceki doğumları ve sağlık kuruluşunun imkânları birlikte değerlendirilir. Makat gelişlerin önemli bir bölümünde sezaryen tercih edilir. Bununla birlikte uygun şekilde seçilmiş sınırlı olgularda, deneyimli bir ekip ve gerekli acil ameliyat koşulları bulunması hâlinde vajinal makat doğum değerlendirilebilir.

Uygun anne adaylarında bebeğin karın üzerinden kontrollü hareketlerle baş aşağı pozisyona çevrilmesini amaçlayan dış sefalik versiyon seçeneği de görüşülebilir. Bu işlemin uygunluğu ancak muayene ve ultrasonografi sonrasında belirlenebilir.

Daha Önce Sezaryen Olan Her Kadın Tekrar Sezaryen Olmak Zorunda mıdır?

Hayır. Daha önce bir kez sezaryen doğum yapmış bazı kadınlarda sezaryen sonrası vajinal doğum değerlendirilebilir. Bu süreçte önceki ameliyatta rahme yapılan kesinin tipi, ilk sezaryenin nedeni, geçirilmiş diğer rahim ameliyatları, mevcut gebeliğin özellikleri ve hastanenin acil sezaryen imkânı dikkate alınır.

Rahimdeki eski sezaryen hattının doğum eylemi sırasında ayrılması nadir ancak ciddi bir risktir. Bu nedenle sezaryen sonrası vajinal doğum, anne ve bebeğin sürekli değerlendirilebildiği ve ihtiyaç hâlinde acil sezaryen yapılabilen bir sağlık kuruluşunda planlanmalıdır.

Önceki sezaryenin bulunması otomatik olarak vajinal doğum yapılabileceği veya mutlaka tekrar sezaryen gerekeceği anlamına gelmez. Her iki seçeneğin faydaları ve olası riskleri gebelik sırasında ayrıntılı olarak görüşülmelidir.

İsteğe Bağlı Sezaryen Yapılabilir mi?

Bazı anne adayları vajinal doğum korkusu, önceki travmatik deneyimler, ağrı kaygısı veya doğumun kontrol edilemez olduğu düşüncesi nedeniyle sezaryen doğumu tercih edebilir. Bu durumda anne adayının kaygılarının yargılanmadan dinlenmesi önemlidir.

Vajinal doğumun tıbben mümkün olduğu bir gebelikte sezaryen talebi bulunuyorsa iki yöntemin kısa ve uzun dönem etkileri ayrıntılı olarak konuşulmalıdır. Doğum korkusu çok belirginse doğuma hazırlık eğitimi, ağrı kontrolü seçenekleri ve gerekli durumlarda psikolojik destek değerlendirilebilir.

Bilgilendirme sonrasında anne adayının isteği devam ediyorsa karar; gebeliğin özellikleri, sağlık kuruluşunun koşulları ve hekim değerlendirmesiyle birlikte ele alınır. Tıbbi bir erken doğum gerekliliği bulunmayan isteğe bağlı sezaryenin 39. haftadan önce gerçekleştirilmemesi ve gelecekteki gebeliklerde tekrarlayan sezaryene bağlı risklerin anlatılması önerilmektedir.

Sezaryen Öncesinde Hangi Hazırlıklar Yapılır?

Planlı sezaryen öncesinde anne adayının sağlık geçmişi, kullandığı ilaçlar, alerjileri, önceki ameliyatları ve anestezi deneyimleri değerlendirilir. Gerekli kan tetkikleri yapılır ve bebeğin durumu kontrol edilir.

Anne adayına ameliyat öncesinde ne zamandan itibaren yemek yememesi ve sıvı tüketmemesi gerektiği açıklanır. Kan sulandırıcı ilaç, insülin veya düzenli kullanılan diğer ilaçların nasıl düzenleneceği hekim ve anestezi uzmanı tarafından belirlenir. İlaçlar doktor bilgisi dışında bırakılmamalıdır.

Ameliyat hazırlığında genellikle şu işlemler yapılabilir:

Yapılacak hazırlıklar hastanenin uygulamalarına ve anne adayının tıbbi durumuna göre değişebilir.

Sezaryende Hangi Anestezi Yöntemleri Kullanılır?

Sezaryen doğumda çoğunlukla spinal veya epidural gibi bölgesel anestezi yöntemleri tercih edilir. Bu yöntemlerde anne adayı uyanıktır ancak vücudun belden aşağısında ağrı hissi geçici olarak ortadan kaldırılır.

Spinal anestezi

Spinal anestezide bel bölgesinden çok ince bir iğneyle omurilik sıvısının bulunduğu alanın dışındaki uygun bölgeye ilaç uygulanır. Etkisi kısa sürede başlar ve planlı sezaryenlerde sık kullanılır.

Epidural anestezi

Epidural anestezide bel bölgesine ince bir kateter yerleştirilir ve ilaç bu kateter aracılığıyla verilir. Doğum sırasında epidural analjezi uygulanıyorsa sezaryen gerektiğinde mevcut kateterden daha yoğun ilaç verilerek ameliyat anestezisi sağlanabilir.

Genel anestezi

Genel anestezide anne adayı tamamen uyutulur. Çok acil doğum gerektiğinde, bölgesel anestezi uygulanamadığında veya anne adayına ait belirli bir sağlık sorunu bulunduğunda tercih edilebilir.

Hangi anestezi yönteminin kullanılacağı ameliyatın aciliyetine, anne adayının sağlık durumuna, kan tetkiklerine, daha önceki ameliyatlarına ve anestezi uzmanının değerlendirmesine göre belirlenir.

Bölgesel anestezi sırasında ağrı hissedilmemesi beklenir ancak bebeğin çıkarılması sırasında çekilme, baskı veya hareket hissi oluşabilir. Ağrı hissedilmesi durumunda anne adayı bunu anestezi ekibine hemen bildirmelidir.

Sezaryen Doğum Nasıl Yapılır?

Anestezinin etkisi başladıktan ve gerekli kontroller yapıldıktan sonra karın bölgesi steril örtülerle hazırlanır. Çoğunlukla bikini çizgisine yakın, yatay bir cilt kesisi yapılır. Karın duvarındaki dokular uygun biçimde geçildikten sonra rahme kesi yapılır ve bebek doğurtulur.

Bebek doğduktan sonra göbek kordonu kesilir ve bebeğin ilk değerlendirmesi yapılır. Bebeğin sağlık durumu uygunsa anneyle erken temas sağlanabilir. Ardından plasenta çıkarılır, rahim içi kontrol edilir ve kanama değerlendirilir. Rahim ve karın duvarındaki tabakalar uygun şekilde kapatılır.

Bebeğin doğurtulması genellikle ameliyatın ilk bölümünde gerçekleşir. Rahim ve karın duvarının kapatılması daha uzun sürebilir. Ameliyatın toplam süresi önceki ameliyatlara bağlı yapışıklıklar, bebeğin pozisyonu, plasentanın yerleşimi ve ameliyat sırasında ortaya çıkan durumlara göre değişebilir.

Acil sezaryende uygulanan temel cerrahi işlem planlı sezaryene benzese de anne veya bebeğin durumuna bağlı olarak hazırlıklar ve doğum daha hızlı gerçekleştirilebilir.

Sezaryen Sırasında Bebekle Ten Tene Temas Mümkün müdür?

Anne ve bebeğin genel durumu uygunsa sezaryen doğum sonrasında erken ten tene temas desteklenebilir. Bölgesel anestezi uygulanmış olması annenin bebeğini görmesine, dokunmasına ve uygun koşullarda kucağına almasına olanak sağlayabilir.

Ten tene temasın zamanı; ameliyathane koşullarına, annenin tansiyonuna, kanama durumuna, bebeğin solunumuna ve yenidoğan ekibinin değerlendirmesine göre belirlenir. Bebeğin tıbbi müdahaleye ihtiyacı varsa öncelik gerekli bakımın sağlanmasıdır.

Sezaryen doğum emzirmeye engel değildir. Anne ve bebek hazır olduğunda emzirme başlatılabilir. İlk saatlerde annenin hareketleri sınırlı olabileceği için sağlık ekibinden veya refakatçiden destek alınması gerekebilir.

Sezaryen Doğumun Avantajları Nelerdir?

Tıbbi gereklilik bulunduğunda sezaryen, vajinal doğuma bağlı ortaya çıkabilecek ciddi riskleri önleyebilir. Plasentanın doğum kanalını kapatması, bebeğin uygun olmayan pozisyonda bulunması veya doğum sırasında bebeğin kalp atımlarında ciddi değişiklikler gelişmesi gibi durumlarda en güvenli doğum yöntemi olabilir.

Planlı sezaryen doğumun tarihinin önceden bilinmesini sağlar. Doğum sırasında vajina ve perine bölgesinde yırtık oluşmaz; vakum veya forseps kullanımı gerekmez. Bununla birlikte bu avantajlar sezaryenin ameliyata bağlı risklerini ortadan kaldırmaz.

Sezaryen veya vajinal doğumun diğerinden her koşulda daha iyi olduğu söylenemez. Uygun doğum şekli anne adayının tercihleriyle birlikte gebeliğe ait tıbbi koşullar değerlendirilerek belirlenmelidir.

Sezaryen Doğumun Riskleri Nelerdir?

Sezaryen doğum yaygın uygulanan bir ameliyat olmakla birlikte tamamen risksiz değildir. Risklerin görülme olasılığı anne adayının sağlık durumuna, ameliyatın planlı veya acil olmasına, önceki sezaryen sayısına ve gebeliğin özelliklerine göre değişebilir.

Anne açısından olası riskler şunlardır:

Bebek açısından geçici solunum sıkıntısı görülebilir. Nadiren rahim kesisi yapılırken bebeğin cildinde yüzeysel yaralanma oluşabilir. Enfeksiyon, kanama ve damar pıhtısı sezaryen doğumla ilişkili önemli komplikasyonlar arasındadır.

Risklerin bulunması, tıbben gerekli bir sezaryenin yapılmaması gerektiği anlamına gelmez. Önemli olan işlemin gerekliliğinin doğru belirlenmesi, uygun önlemlerin alınması ve ameliyat sonrası yakın takiptir.

Tekrarlayan Sezaryenlerin Gelecekteki Gebeliklere Etkisi Var mıdır?

Her sezaryen sonrasında rahim ve karın içerisinde nedbe dokusu ve yapışıklıklar oluşabilir. Sezaryen sayısı arttıkça sonraki ameliyatların teknik olarak zorlaşma ihtimali de artabilir.

Gelecekteki gebeliklerde plasentanın rahim ağzına yakın veya rahim ağzını kapatacak şekilde yerleşmesi ve plasentanın eski sezaryen alanına normalden daha derin tutunması gibi problemler daha sık görülebilir. Bu durumlar doğum sırasında yoğun kanama, kan transfüzyonu ve bazı ağır vakalarda rahmin alınması riskini artırabilir.

Bu nedenle ilk sezaryen kararı yalnızca mevcut doğum açısından değil, anne adayının gelecekteki gebelik planları da dikkate alınarak verilmelidir. Sonraki gebeliklerde erken ultrason değerlendirmesi ve plasenta yerleşiminin dikkatli biçimde incelenmesi önem taşır. Tekrarlayan sezaryenlerle plasenta previa, plasenta akreta spektrumu ve gebelik sırasında rahmin alınması riskinin arttığı bildirilmektedir.

Sezaryen Sonrasında İlk Saatlerde Neler Olur?

Ameliyat sonrasında anne adayı bir süre yakın takip altında tutulur. Tansiyon, nabız, kanama miktarı, rahmin kasılması ve ameliyat bölgesi değerlendirilir. Bölgesel anestezinin etkisi azaldıkça bacaklardaki hareket ve his kademeli olarak geri döner.

Ağrının kontrol altında tutulması için uygun ilaçlar uygulanır. Bulantı, titreme, kaşıntı veya baş dönmesi gibi anesteziye bağlı geçici etkiler görülebilir. Anne adayının genel durumu uygunsa sıvı ve gıda alımı başlatılır.

İdrar sondası çoğunlukla anne ayağa kalkabilecek ve tuvalete güvenli şekilde gidebilecek duruma ulaştığında çıkarılır. Pıhtı riskini azaltmak ve bağırsak hareketlerini desteklemek amacıyla sağlık ekibinin önerdiği zamanda kısa yürüyüşlere başlanması önemlidir. Ameliyat sonrasında ağrı kontrolü, erken hareketlenme ve kişisel risklere göre pıhtı önleyici uygulamalar yapılabilir.

Sezaryen Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır?

Sezaryen sonrası iyileşme kişiden kişiye değişir. Hastanede kalış süresi annenin ve bebeğin durumuna, ameliyatın planlı veya acil olmasına ve sağlık kuruluşunun uygulamalarına göre belirlenir.

İlk günlerde kesi bölgesinde ağrı, hareket ederken zorlanma, gaz şikâyeti ve yorgunluk görülebilir. Yataktan kalkarken önce yana dönmek, kollarla destek alarak oturmak ve ani hareketlerden kaçınmak rahatlık sağlayabilir.

İyileşme döneminde şunlara dikkat edilmesi önerilebilir:

Tam iyileşme birkaç hafta sürebilir. Günlük aktivitelere dönüş, araç kullanma ve egzersize başlama zamanı ağrı düzeyi, yara iyileşmesi ve hekim değerlendirmesine göre belirlenmelidir. Sezaryen sonrasında günlük yaşamın birkaç hafta boyunca daha dikkatli sürdürülmesi gerekebilir.

Sezaryen Kesisinin Bakımı Nasıl Yapılır?

Kesi çoğunlukla bikini çizgisinin altında kalacak şekilde yatay yapılır. Kullanılan dikiş materyaline göre dikişlerin kendiliğinden erimesi veya belirli bir zamanda alınması gerekebilir.

Yara bölgesi hekim tarafından farklı bir öneride bulunulmadıkça nazikçe temizlenmeli ve kuru tutulmalıdır. Kesinin üzerine doktor bilgisi dışında krem, yağ, bitkisel ürün veya antiseptik uygulanmamalıdır. Dar kıyafetler yerine kesi bölgesine baskı yapmayan rahat giysiler tercih edilebilir.

Aşağıdaki belirtiler yara enfeksiyonu açısından değerlendirme gerektirir:

Yara izinin görünümü kişinin cilt yapısına, genetik özelliklerine, enfeksiyon gelişip gelişmemesine ve iyileşme sürecine göre değişebilir.

Sezaryen Sonrası Kanama Normal midir?

Sezaryen doğumdan sonra da rahim içerisindeki gebeliğe ait dokuların ve kanın dışarı atılmasına bağlı vajinal kanama görülür. İlk günlerde adet kanamasına benzeyebilir, daha sonra miktarı azalır ve rengi kırmızıdan kahverengi veya açık renge dönebilir.

Kanamanın giderek azalması beklenir. Aktivitenin artmasıyla geçici olarak biraz çoğalabilir. Ancak kısa sürede birden fazla pedi dolduracak kadar yoğun kanama, büyük pıhtılar, baş dönmesi, bayılma hissi veya çarpıntı bulunması acil değerlendirme gerektirir.

Sezaryen yapılmış olması doğum sonrası kanama riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Rahmin yeterince kasılmaması, plasentaya ait dokuların kalması veya enfeksiyon gibi durumlar kanamaya neden olabilir.

Sezaryen Sonrası Emzirme

Sezaryen doğum yapan anneler de bebeklerini emzirebilir. Doğumun cerrahi yöntemle gerçekleşmesi sütün gelmeyeceği anlamına gelmez. Ancak ameliyat sonrası ağrı, hareket kısıtlılığı, annenin yorgunluğu veya bebeğin tıbbi gözlem altında tutulması ilk emzirmeyi geciktirebilir.

Anne ve bebeğin sağlık durumu uygunsa erken ten tene temas ve emzirmeye başlanması desteklenebilir. Kesi bölgesine baskıyı azaltmak için yan yatarak emzirme veya bebeğin annenin kolunun altından tutulduğu pozisyonlar tercih edilebilir.

Ağrı kesici gereksinimi olduğunda emzirme durumu hekime bildirilmelidir. Doğum sonrası kullanılan birçok ağrı kesici emzirme dönemine uygun şekilde planlanabilir. İlaçlar doktor önerisi olmadan kullanılmamalı veya bırakılmamalıdır.

Sezaryen Sonrası Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Sezaryen sonrasında aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıkarsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma, yoğun kanama veya tek bacakta ani şişlik acil değerlendirme gerektirebilir.

Sezaryen Sonrası Cinsel Yaşam ve Korunma

Sezaryen sonrası cinsel yaşama dönüş için herkese uygun sabit bir süre bulunmaz. Vajinal kanamanın azalması, kesi ve rahmin iyileşmesi, enfeksiyon belirtisi bulunmaması ve kadının kendisini fiziksel ve duygusal olarak hazır hissetmesi önemlidir.

Doğumdan sonra yumurtlama ilk adet kanamasından önce gerçekleşebilir. Bu nedenle adetler henüz başlamamış olsa bile yeniden gebelik oluşabilir. Gebelik planlanmıyorsa emzirme durumu, sağlık geçmişi ve gelecek gebelik planı dikkate alınarak uygun bir doğum kontrol yöntemi seçilmelidir.

Bir sonraki gebeliğin zamanı anne adayının yaşı, doğurganlık planı, sezaryen sırasında yaşananlar ve genel sağlık durumuna göre hekimle birlikte değerlendirilmelidir.

Kliniğimizde Sezaryen Doğum Planlaması

Kliniğimizde doğum şekli gebeliğin başında değişmez bir karar olarak belirlenmez. Gebelik boyunca anne adayının sağlık durumu, bebeğin gelişimi ve duruşu, plasentanın yerleşimi, amniyon sıvısı, önceki doğumlar ve varsa geçirilmiş rahim ameliyatları birlikte değerlendirilir.

Sezaryen doğumun gerekli veya daha güvenli bir seçenek olduğu düşünüldüğünde anne adayına kararın nedenleri ayrıntılı olarak açıklanır. Ameliyat öncesi hazırlık, anestezi seçenekleri, doğum sırasında yaşanacaklar, bebeğin ilk değerlendirmesi, emzirme ve ameliyat sonrası iyileşme süreci hakkında bilgi verilir.

Vajinal doğum planlanan gebeliklerde doğum eylemi sırasında anne adayının genel durumu, rahim ağzındaki değişimler ve bebeğin kalp atımları takip edilir. Anne veya bebeğin sağlığını etkileyen bir durum gelişirse sezaryen doğuma geçilebilir.

Amacımız sezaryeni gereksiz biçimde uygulamak veya tıbben gerekli olduğunda geciktirmek değil; anne adayının karar sürecine katıldığı, kendisini güvende ve bilgilendirilmiş hissettiği, anne ile bebeğin sağlık durumuna en uygun doğum yöntemini belirlemektir.

Burada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Doğum şekli ve sezaryen gerekliliği, anne adayının sağlık durumu ile gebeliğin özellikleri doğrultusunda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından belirlenmelidir.